درباره همگرایی – بخش دو (الاهه بقراط)

در مقایسه با تعریفی که «همگرایی پایدار ایرانیان- همپا» از همگرایی ارائه داده است، به نظر می رسد تعریفی که معمولا از همگرایی ارائه می‌شود، آن را یک ابزار سیاسی و تاکتیکی جهت رسیدن به اهداف معین در حوزه سیاست عملی و منافع اقتصادی اعضای همگرای خود می‌دانند. حال آنکه «همگرایی پایدار ایرانیان» در تعریف همگرایی عناصر دیگری را نیز دخالت می دهد.

شوربختانه بیشترین تلاش نیروهای سیاسی ایران نیز بر روی این متمرکز شده تا دیگران را متقاعد کنند که خودشان درست می گویند و بقیه اشتباه می کنند و بهترین راه هم از نظر هر کدام این است که دیگران از نظر و اندیشه خود دست بردارند و به آنها بپیوندند! به نظر من این درک در عمل، چیزی جز به رسمیت نشناختن موجودیت دیگران نیست حتا اگر خلاف آن ادعا شود. 
همگرایی با احترام به تفاوت‌های نظری و عقیدتی و با به رسمیت شناختن اختلافات نیروهای موجود در جامعه، در همان نخستین گام خود را نیز یکی از همین نیروهای موجود معرفی می‌کند و نقش شبان و صالح و رهبر و… برای خود قائل نیست، بلکه همراه و همدل و همپای هر آن نیرویی است که به نوعی برای آنچه در کارپایه «همگرایی پایدار ایرانیان» آمده است، تلاش می‌کند.

در شرایطی که ایران سالهاست در چهارراه سرنوشت ایستاده و به این سو و آن سو نگاه می کند، و سرگردان بین گذشته به تاریخ سپرده شده و آینده‌ی نامعلوم، اکنون و زمانِ حال را بر باد می‌دهد، هر چه این توقف و این شرایط ادامه پیدا کند، جهان از ایران و ایرانیان خواهد گذشت و احتمال در پیش گرفتن راهی درست به سوی آینده که کشور ما نقشی مثبت و مسئولانه در منطقه و جهان داشته باشد، کم و کمتر خواهد شد.

به نظر من، نخستین گام همگرایی به طور کلی (و نه الزاما در رابطه با همگرایی پایدار ایرانیان و فضایی که تلاش می‌کند ایجاد کند) دیدن و به رسمیت شناختن موجودیت ناهمگرایی‌ها و واگرایی‌هاست. 
گام دوم، تلاش برای شناخت نکات مشترکی است که در همه از جمله در ناهمگرایی‌های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی وجود دارد. 
تا جایی که من می‌ توانم ارزیابی کنم، همگرایی پایدار ایرانیان «همپا» و فضایی که برای ایجاد آن تلاش می‌کند، تازه در مرحله گذار از گام اول به دوم است که بیشتر یک گام فرهنگی است که البته پیامدهای سیاسی نیز «می‌تواند» داشته باشد. 
من همگرایی را به معنی «وحدت نظر» نمی‌فهمم. و یک «وحدت نظر» کلی‌ را که گمان نمی‌کنم چیزی غیر از «وحدت کلمه» باشد، قبول ندارم زیرا حتا در یک همگرایی تمام عیار نیز می‌توان نظرهای مختلف داشت.
در عین حال، شاید آنچه به اشتباه «وحدت نظر» خوانده می‌شود، اشتراک نظر بر سر یک سری اهداف باشد. روی همه این‌ها می‌توان بحث و گفتگو کرد. واقعا باور دارم که همه تلاش‌هایی که در این زمینه از سوی افراد و گروه‌های مختلف صورت گرفته و می‌گیرد، سرانجام به نتیجه می‌رسد و آن زمانی است که در یک تغییر و تحول اجتماعی، توازن قوا بین نیروهای مختلف اجتماعی به محک گذاشته و نیرویی بر موج تحولات سوار می‌شود که بیشترین نیروی اجتماعی را به هر شکلی و به هر دلیلی و با هر هدفی، بسیج کرده باشد. تجربه عملی‌اش را در خود ایران در سال 57 دیدیم، و در سال‌های اخیر و هم اکنون در کشورهای خاورمیانه و مسلمان‌نشین می‌بینیم که دیر یا زود دستخوش تحولات می‌شدند.
این را هم یادآوری کنم که برای تشخیص همگرایی و ضرورت آن، باید  دانست که این همگرایی قرار نیست به وجود آید، بلکه وجود دارد و فقط باید آن را کشف کرد و باز یافت. و بعد دید که آیا با دیگرانی که خود را خارج از هر نوع همگرایی در نظر می‌گیرند، می‌توان به توافق رسید یا نه. درک اینکه توافق کنیم که با هم توافق نداریم نیز بسیار مهم است چرا که یا نقطه پایان بر بحث‌های فرسایشی و امیدهای بی‌پایه می‌گذارد، و یا آن را به مسیر دیگری هدایت می کند.

تجربه نشان داده که با ابتکار و مشارکت شهروندان، هموندان و مخاطبان در زمینه های مختلف، معمولا به نتایج عام‌تر و بهتری «می‌توان» رسید. مهم‌ترین و بارزترین مثال‌اش سازمان‌های غیر‌دولتی یا ان جی اوها هستند. این سازمان‌ها که بر اساس ابتکارات شهروندی شکل می‌گیرند و معمولا هم برای یک هدف کوتاه‌مدت و مشخص فعالیت می‌کنند (البته ان جی او های با هدف بلند مدت نیز وجود دارند) در موارد بسیاری هم موفق هستند و هم می‌توانند خواست شهروندانی را که در آن گرد آمده‌اند، به کرسی بنشانند، و هم همزمان فرهنگ استفاده از ابتکار و مشارکت شهروندان بدون دخالت قدرت و دولت و حکومت را گسترش و رواج می‌دهند. مثلا اهالی یک محل می‌خواهند سرعت مجاز وسایل نقلیه در خیابانی که زندگی می‌کنند فقط 30 کیلومتر در ساعت باشد. دور هم جمع می‌شوند و با ابتکارات گوناگون و فعالیت‌های رسانه‌ای، شهرداری و پلیس منطقه را وادار به پذیرش خواست خود می‌کنند.
سازمان‌های غیردولتی و ابتکارات شهروندی در زمینه حفظ محیط زیست و یا حمایت از حیوانات و موارد مشابه نیز از آنهایی هستند که هدف‌های بلندمدت را دنبال می‌کنند.

ادامه دارد…

[بخش یک همین مقاله]

[آنچه در «بحث و نظر همگانی» منتشر می‌شود، با هدف آشنایی کاربران با نظریه‌ها و مباحث گوناگون از زوایای مختلف در زمینه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی است و الزاما بیانگر نظرات «همگرایی پایدار ایرانیان – همپا» نیست. جمع‌بندی‌های نظری «همگرایی پایدار ایرانیان» در «مفاهیم و تعاریف همپا» منتشر می‌شود.]

نسخه پی دی اف برای چاپ